ADAPT – een kansrijke interventie voor duurzaam differentiëren
Hoe ondersteun je leraren bij het ontwikkelen van complexe differentiatievaardigheden?
Vanuit die vraag is in het Match-project uitgebreid onderzoek gedaan naar differentiëren door Hogeschool KPZ, Universiteit Twente, HAN en Universiteit Maastricht. Dit leidde tot de ontwikkeling van een teamtraining én het ADAPT-instrument: een instrument waarmee differentiatievaardigheden systematisch in kaart worden gebracht en dat scholen en leraren helpt om bewust en doelgericht te werken aan differentiatie.
Op basis hiervan is de ADAPT-interventie ontwikkeld: een samenhangend professionaliseringstraject dat teams helpt om differentiatievaardigheden te versterken.
De ADAPT-interventie is door het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) aangemerkt als kansrijke interventie ter versterking van de basisvaardigheden. In de periode 2025–2027 wordt de effectiviteit van de ADAPT-interventie onafhankelijk onderzocht door de Vrije Universiteit Amsterdam en iPabo.
Wat houdt de ADAPT-interventie in?
De ADAPT-interventie richt zich op differentiëren in alle fasen van het onderwijs: periodevoorbereiding, lesvoorbereiding, lesuitvoering en evaluatie na afloop van de les.
Het traject bestaat uit:
- een regionale ADAPT-training (‘Zicht op differentiëren met ADAPT’) voor intern begeleiders, kwaliteitscoördinatoren en/of rekencoördinatoren;
- een serie teambijeenkomsten op school;
- en – indien gewenst – ondersteuning bij implementatie in de praktijk.
Tijdens de regionale ADAPT-training leren deelnemers werken met het ADAPT-instrument. Zij oefenen met observeren en interviewen, leren indicatoren zorgvuldig scoren en worden toegerust om binnen hun eigen school collega’s te begeleiden bij het versterken van differentiatievaardigheden.
De kracht van ADAPT zit in de combinatie: scholing van IB’ers/KC’ers/RC’ers, gezamenlijke teamontwikkeling, een hele-taakbenadering en een stevige wetenschappelijke basis – altijd gericht op toepasbaarheid in de dagelijkse onderwijspraktijk.
ADAPT-team
De ADAPT-interventie wordt uitgevoerd door een team van ervaren trainers: Tessa de Velde Harsenhorst, Mariëlle Elburg, Dorieke van Dijk, Marjolein Klompe of Janneke van Dijke.
Elke deelnemende school werkt met één vaste trainer, die het traject binnen de school begeleidt en aanspreekpunt is gedurende het schooljaar. De trainers begeleiden ieder hun eigen scholen.
De regionale ADAPT-training (‘Zicht op differentiëren met ADAPT’) wordt gegeven door deze trainers in samenwerking met een van de ontwikkelaars van ADAPT, Trynke Keuning (KPZ), Marjoleine Dobbelaer (HAN) of Marieke van Geel (Universiteit Twente).
Regionale ADAPT-training (‘Zicht op differentiëren met ADAPT’)
De regionale ADAPT-training is ook los te volgen. Deze training is geschikt voor intern begeleiders, kwaliteitscoördinatoren, rekencoördinatoren of andere onderwijsprofessionals die zich willen verdiepen in het analyseren en begeleiden van differentiatievaardigheden.
Tijdens de training:
- maak je kennis met het volledige ADAPT-instrument (23 indicatoren);
- oefen je met het observeren van lessen en het voeren van reflectieve interviews;
- leer je hoe je ADAPT kunt inzetten als instrument voor professionele groei binnen je school.
De training kan onderdeel zijn van de ADAPT-interventie, maar is ook afzonderlijk te volgen.
Aanmelden voor deze training kan via de website: Zicht op differentiëren met ADAPT – Hogeschool KPZ
Lezing
Onze lezingen worden verzorgd door associate lector Trynke Keuning of postdoc-onderzoeker Kyra Meutstege. In deze lezingen staat hun onderzoek naar differentiëren in het po, vo en/of (v)so centraal. We delen inzichten uit onderzoek, duiden actuele ontwikkelingen en verbinden theorie aan herkenbare voorbeelden uit de onderwijspraktijk.
Een lezing is met name geschikt als inspirerend startmoment of als inhoudelijke verdieping tijdens een studiedag of teamontwikkelingstraject.
Implementatiebegeleiding ADAPT
Aanvullend op de workshop ‘zicht op differentiëren met ADAPT’ is het mogelijk als team begeleid te worden bij de implementatie van ADAPT als observatie- en interviewinstrument in de school. Dit traject bestaat uit een aantal bijeenkomsten, waarin wordt geoefend in het gebruik van ADAPT en het team onder begeleiding in gesprek gaat over keuzes en overwegingen. Collega’s observeren elkaars lessen (indien gewenst samen met de implementatiebegeleider) en gaan met elkaar in gesprek om passende ontwikkeldoelen en bijbehorende vervolgacties te bepalen. In een aantal rondes worden ervaringen en vervolgstappen gedeeld en gezamenlijk (door)ontwikkeld.
Workshops
Workshops worden verzorgd door één van onze ADAPT-trainers Tessa de Velde Harsenhorst, Mariëlle Elburg, Dorieke van Dijk, Marjolein Klompe of Janneke van Dijke die ruime ervaring hebben met schoolontwikkeling en professionalisering in de praktijk.
In een workshop combineren we een korte inhoudelijke introductie met actieve verwerking, uitwisseling en concrete toepassing op de eigen lessituatie.
Mogelijke thema’s zijn onder andere:
- Differentiëren in 5, 4, 3… (vier fases, vijf principes, drie B’s)
- Werken met het ADAPT-instrument
- Doelgericht monitoren tijdens de les
- Periode- en lesvoorbereiding als basis voor differentiëren
- Differentiatie versterken op schoolniveau
Andere thema’s of maatwerk zijn in overleg mogelijk.
Neem contact op via next@kpz.nl om een workshop te plannen of voor meer informatie.
Maatwerk
Een maatwerktraject bestaat over het algemeen uit een serie workshops, eventueel gecombineerd met coaching.
Hierbij kan gedacht worden aan bijvoorbeeld een serie bijeenkomsten voor startende leraren binnen een schoolbestuur.
Neem voor meer informatie contact op via next@kpz.nl
Meer over differentiëren
Wil je meer weten over differentiëren of over de onderzoeken die vanuit het Kennis en Innovatiecentrum van Hogeschool KPZ gedaan zijn?
Lees meer op de pagina van het lectoraat differentiëren.
Je leest hier meer over differentiëren, ADAPT, de verschillende onderzoeken en de betrokken onderzoekers.
Heb je vragen?
Of wil je meer informatie over andere opleidingsmogelijkheden? Neem dan contact op met next@kpz.nl