Pabo’s doen onderzoek naar begeleiding van (aanstaande) leraren om burn-out te voorkomen

Leren omgaan met professionele identiteitsspanningen zorgt voor leraren met een stabiele positieve identiteit en voorkomt uitval.

In een project van het Center of Expertise Persoonlijk meesterschap (CEPM), onderdeel van Radiant Lerarenopleidingen, zochten Hogeschool de Kempel, Christelijke Hogeschool Ede, Iselinge Hogeschool en Hogeschool VIAA in nauwe samenwerking met hun werkveld naar mogelijkheden om professionele identiteitsspanningen die aanstaande en beginnende leraren ervaren op de werkplek aan te pakken.

Leraren ervaren dan een conflict in hun beroepsuitoefening tussen wat zij persoonlijk relevant vinden (persoonlijke dimensie) en wat zij relevant vinden voor hun beroep (professionele dimensie). Deze professionele identiteitsspanningen kunnen zorgen voor gevoelens van onzekerheid en verlies aan passie, betekenisvolheid, betrokkenheid en controle over eigen handelen. Ze kunnen risico op burn-out en uitval vergroten en vormen een urgent probleem, mede gezien het komend lerarentekort. Als (aanstaande) leraren leren omgaan met professionele identiteitsspanningen, zorgt dit voor leraren met een stabiele en positieve identiteit, die hart en ziel behouden voor hun leerlingen en voor het vak!

Uit wetenschappelijk onderzoek van Pillen (2013, en taalkundig aangepast door Van Diepe in 2014)  kwamen dertien professionele identiteitsspanningen naar voren. In een CEPM-project (uitgevoerd in 2016) zijn deze spanningen verder aangescherpt en is er een veertiende aan toegevoegd. Het project resulteerde in een handzame Toolbox ‘Professionele identiteitsspanningen’ die begeleiders, aanstaande en beginnende leraren PO en VO kunnen gebruiken bij het in beeld brengen van hun professionele identiteitsspanningen op de werkplek en het leren ermee om te gaan (Geldens, Groot, Bom, Schipper & Maanen, 2016).

In een vervolgproject, waar ook hogeschool VIAA aansloot, zijn verdere ervaringen opgedaan in het leren omgaan met deze spanningen van aanstaande, beginnende en nu ook ervaren leraren. De Toolboxproducten werden doorontwikkeld. Ook uit dit onderzoek bleken de meest voorkomende spanningen:

• Zorg willen dragen voor leerlingen versus de verwachting om te onderwijzen.
• Het gevoel van niet competent zijn in termen van kennis versus de verwachting om een expert te zijn.
• Balans werk en privé en werkdruk van het leraarsberoep.
• Tijd willen steken in het oefenen van lesgeven versus de druk ervaren om tijd te investeren in andere taken die deel zijn van de leraarstaken.

Daarnaast bleken de volgende spanningen veel voor te komen:

• Leerlingen als gehele personen behandelen versus het gevoel ze te moeten behandelen als leerlingen met leerprestaties.
• Ervaren van moeilijkheden in het houden van emotionele afstand.
• Moeilijkheden ervaren in benaderingen van ouders.

De (aanstaande) leraren  werden in het vervolgtraject specifiek begeleid in het leren omgaan met professionele identiteitsspanningen vanuit agency met behulp van het Broaden & Buildmodel (Fredrickson, 2009). Agency verwijst naar het controle hebben over het eigen handelen en vereist een zekere mate van autonomie en eigenheid van (aanstaande) leraren. Broaden en Build betekent voortbouwen op positieve belevingen op de werkplek en reeds aanwezige kwaliteiten van (aanstaande) leraren. Positiviteit verbreedt iemands blikveld (broadens) en bouwt diens mogelijkheden uit (build).

Deze aanpak bleek volgens de deelnemers succesvol en resulteerde in:

• aanvullende websiteproducten zoals vragenlijsten, interviewguides en casusbeschrijvingen;
• een tweede handreiking voor begeleiders en (aanstaande) leraren met interventies gericht op het leren omgaan met spanningen vanuit agency met behulp van het B&B-model;
• een agencyvragenkaartenset om de agency van (aanstaande) leraren te bevorderen.

Wilt u meer informatie of een masterclass aanvragen?  Klik hier of mail naar j.geldens@kempel.nl

Literatuur
Diepe, R., v. (2014). Verbanden tussen professionele identiteitsspanningen en de leraar-leerling relatie. Masterthesis Onderwijskunde, Universiteit Utrecht / Kempelonderzoekscentrum Hogeschool de Kempel, Utrecht / Helmond.
Fredrickson, B. L. (2009). Positivity. Ontdek de kracht van positieve emoties. Houten: Spectrum.
Geldens, J., Groot, T., de, Bom, P., Schipper, H., & Maanen, N., van. (2016). Toolbox Professionele identiteitsspanningen. Utrecht: Center of Expertise Persoonlijk Meesterschap.
Pillen, M. (2013). Professional identity tensions of beginning teachers (Proefschrift Technische Universiteit Eindhoven). Eindhoven: Eindhoven School of Education.

Contactgegevens van projectleider:
Dr. Jeannette J.M. Geldens
E-mail: j.geldens@kempel.nl
Telefoon: 0492 – 514400